Merkez Bankası ekonomistleri, Mart 2026’da yeniden hayata geçirilen eşel mobil mekanizmasının, küresel petrol fiyatlarındaki artışların enflasyonist etkilerini önemli ölçüde dizginlediğini açıkladı. Ankara’dan (İGFA) bildirildiğine göre, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası ekonomistleri Mert Gökcü ve Eren Sezer’in imzasını taşıyan analiz, akaryakıt fiyatlarında uygulanan eşel mobil sisteminin enflasyon üzerindeki dönüştürücü rolünü gözler önüne serdi. Analiz, uluslararası petrol fiyatlarındaki dalgalanmaların hem doğrudan hem de dolaylı kanallarla tüketici enflasyonunu nasıl etkilediğini detaylandırıyor. 2026 yılı itibarıyla tüketici harcamalarının yaklaşık %3,21’ini oluşturan akaryakıt harcamalarındaki artışların, ulaştırma ve gıda gibi kritik sektörlerde maliyet baskısı yarattığına dikkat çekildi.

VERGİ AYARLAMASIYLA FİYAT DENGESİ

Analize göre eşel mobil mekanizması, akaryakıt fiyatlarındaki artışları vergi düzenlemeleriyle sınırlayarak bir nevi “otomatik dengeleyici” işlevi görüyor. Küresel petrol fiyatlarının tırmanışa geçtiği dönemlerde, akaryakıt üzerindeki Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) oranlarında yapılan ayarlamalarla pompa fiyatlarındaki artışlar kontrol altında tutulabiliyor. Bu sistem, benzin, motorin ve LPG gibi farklı maliyet bileşenlerine sahip ürünlerde etkin bir şekilde uygulanabilirliğini koruyor. 2026 yılı başı verilerine göre, akaryakıt fiyatları içindeki ÖTV payının %21 ile %26 arasında bir değişim gösterdiği belirtildi.

ENFLASYONA ETKİSİ HESAPLANDI

Yapılan detaylı hesaplamalara göre, Brent petrol fiyatlarında %10’luk bir artışın, eşel mobil sistemi uygulanmadığı takdirde enflasyonu 12 aylık periyotta yaklaşık 1 puan yükselttiği belirlendi. Ancak eşel mobil sisteminin yürürlükte olduğu senaryoda bu etkinin belirgin şekilde azaldığı gözlemlendi. Ortalama petrol fiyatının 70 dolar seviyesinde seyretmesi durumunda, enflasyon üzerindeki artış etkisinin 1,9 puandan 0,6 puana indiği hesaplandı. Petrol fiyatının 90 dolar seviyesine ulaşması halinde ise eşel mobil sisteminin enflasyon üzerindeki sınırlayıcı etkisinin yaklaşık 3,7 puan olabileceği öngörüldü.

Analizde, küresel enerji fiyatlarının para politikasının doğrudan kontrolü dışındaki bir faktör olduğu vurgulanırken, eşel mobil uygulamasının bu tür dış kaynaklı fiyat baskılarını yönetmede kritik bir araç olduğu belirtildi.

Merkez Bankası ekonomistleri, söz konusu mekanizmanın enflasyonun kontrol altına alınması ve dezenflasyon sürecinin desteklenmesi açısından önemli bir katkı sağladığı değerlendirmesinde bulundu.